Perspektywy rozwoju fotowoltaiki w Polsce


Na podstawie opublikowanych danych można stwierdzić, że całkowita moc zainstalowana w systemach fotowoltaicznych (PV) przyłączonych do sieci wynosi 119,2 MW (stan na koniec I kwartału 2016 roku). W tym 87,7 MW to instalacje, które otrzymały świadectwa pochodzenia energii. Mikroinstalacje stanowiły już 31,5 MW, czyli 26% całkowitej mocy zainstalowanej (stan na koniec 2015 roku). W samym tylko 2015 roku przybyło 77,2 MW instalacji PV. W tym ok. 8,8 MW z programu Prosument realizowanego przez NFOŚiGW z linii BOŚ Bank. Instytut Energetyki Odnawialnej (IEO) szacuje, że ok. 8,3 MW zainstalowanej mocy to instalacje nieprzyłączone do sieci (OFF-GRID). Wartość rynku fotowoltaiki w 2015 roku szacuje się na ok. 470 mln PLN (wzrost o 60% w porównaniu do 2014 r.). Mówiąc o stanie istniejącym i perspektywach rozwoju instalacji fotowoltaicznych w Polsce, uznaliśmy, że najrozsądniej będzie z punktu widzenia dydaktycznego, wykorzystać wybrane fragmenty profesjonalnych opracowań wykonanych przez Instytut Energetyki Odnawialnej pod redakcją dyrektora IEO Grzegorza Wiśniewskiego „Raport „Rynek Fotowoltaiki w Polsce” i „Nowa Baza firm i urządzeń na rynku fotowoltaiki w Polsce 2016”.

Obecnie na polskim rynku funkcjonuje ok. 382 firm, które zajmują się produkcją paneli fotowoltaicznych i dystrybucją elementów elektrowni PV. Wśród zarejestrowanych przedsiębiorstw 350 oferuje usługi dystrybucji modułów fotowoltaicznych oraz urządzeń pomocniczych, 84% oferuje kompleksowe rozwiązania elektrowni fotowoltaicznych, od wykonania projektu aż po uruchomienie inwestycji, a 16 zajmuje się produkcją paneli fotowoltaicznych. Potencjał produkcyjny szacuje się na poziomie 600 MW/rok co przekłada się na wielkość maksymalnie około 2,4 miliona paneli rocznie. Ponad 60% z nich są to jednak dystrybutorzy zagranicznych marek, importujący urządzenia na dopiero rozwijający się polski rynek. Najwięcej firm ma swoje siedziby w województwach: mazowieckim, wielkopolskim, śląskim, małopolskim i pomorskim. Niewielka ilość firm ma swoje siedziby w województwach: opolskim, lubelskim i warmińsko-mazurskim. Prawie 90% przedsiębiorstw, które funkcjonują w sektorze fotowoltaiki, są to małe przedsiębiorstwa, zatrudniające do 20 osób. Większość z nich to firmy o krótkim stażu na rynku. Prawie 60% firm działa w branży krócej niż 5 lat. Według danych Instytutu Energetyki Odnawialnej, w roku 2015 zostało sprzedanych w Polsce ok. 250 tysiąca sztuk paneli fotowoltaicznych o łącznej mocy około 77,2 MWp. W dalszym ciągu na polskim rynku dominuje sprzedaż paneli fotowoltaicznych typu polikrystalicznego (ok. 57% w całkowitym wolumenie sprzedaży). Są one rozsądnym kompromisem pomiędzy ceną panelu i jego wydajnością. Na podstawie analizy danych sprzedaży za rok 2015 odnotowano, iż znaczący w niej udział miały niemieckie panele fotowoltaiczne (36%). Spadł natomiast odsetek paneli pochodzących z krajów azjatyckich. Wśród trendów sprzedaży należy ponadto podkreślić znaczące umocnienie się pozycji krajowych producentów modułów fotowoltaicznych (17%). Świadczy to o wysokiej jakości i konkurencyjnej cenie krajowych urządzeń. Spadek kosztów elektrowni fotowoltaicznych jest podyktowany głównie obniżką cen podstawowych urządzeń, 18 to jest paneli fotowoltaicznych i inwerterów. W porównaniu z rokiem 2014 odnotować można znaczny spadek cen hurtowych paneli fotowoltaicznych (o 10% panele monokrystaliczne i o 18% panele polikrystaliczne). Najwyższe ceny jednostkowe charakteryzują systemy fotowoltaiczne o mocach najniższych. Wraz ze wzrostem mocy cena jednostkowa kompleksowych rozwiązań w zakresie elektrowni PV spada od ok. 8000 zł/kWp dla instalacji o mocy do ok. 1 kWp do ok. 6000 zł/kWp dla instalacji 4-40 kWp. Aktualny, duży wzrost produkcji modułów PV na światowym rynku powinien umożliwić producentom, w tym krajowym, dalszą redukcję kosztów, a dzięki efek- towi skali produkcji, technologie fotowoltaiczne będą w dalszym ciągu tanieć. Widoczny na rynku jest również trend eksportowy. W 2015 roku polscy pro- ducenci wyeksportowali ok. 50 MWp paneli fotowoltaicznych, a w 2014 roku – 26 MWp. Polskie firmy eksportują swoje towary m.in. do Niemiec, Czech, Włoch i Francji. Zakłada się, że w 2020 roku moc instalacji słonecznych w Polsce przekroczy 15000 MW. 36 planowanych na rok 2016 inwestycji podpisało już umowy przy- łączeniowe z Zakładami Energetycznymi. 92 instalacje fotowoltaiczne spośród wszystkich, które uzyskały warunki przyłączenia, zaczęło wprowadzać energię elektryczną do sieci. Fotowoltaika prosumencka będzie się opłacać, gdyż w myśl znowelizowanej ustawy o OZE za każdą 1 kWh energii wprowadzoną do sieci odebrać będzie można 0,8 kWh energii w dogodnej dla siebie porze (do 10 kW). Co istotne, za odebraną energię nie trzeba będzie płacić opłat za dystrybucję. Tak więc rozliczenie jest proste: wprowadzono 1 kWh, odebrano za darmo 0,8 kWh. Wszystkie koszty związane z magazynowaniem energii oraz jej przesyłem od producenta i z powrotem do producenta pokryte są w różnicy między ilością energii wprowadzonej a pobranej. Jest to rozwiązanie korzystne dla prosumenta – na dzień dzisiejszy przy całkowi- tym koszcie energii na poziomie 0,65 zł/kWh, oszczędność z odebrania 1 kWh z sieci wynosi 0,52 zł/kWh. Wraz ze wzrostem cen energii oszczędności w przeliczeniu na 1 kWh będą rosły (w przeciwieństwie do taryf gwarantowanych z poprzedniej wersji ustawy, które były stałe przez cały 15-letni okres ich obowiązywania, bez waloryzacji). Powyższe rozwiązanie dostępne jest wyłącznie dla instalacji domowych. Właściciele tego typu instalacji zostali zwolnieni z obowiązku składania sprawozdań z ilości wytworzonej energii, a całość rozliczeń dokonywana będzie poprzez kompensaty na fakturze za energię (prosument nie będzie musiał wystawiać rachunków za energię tak jak dotychczas, ani rozliczać ich w PIT rocznym). Wnioski: – aktualnie ok. połowa Polaków zainteresowana jest założeniem własnej mikro- elektrowni; – należy spodziewać się w przyszłości wyższych cen prądu; – instalacja zamontowana zostanie na prywatnych posesjach; – montaż mikroinstalacji fotowoltaicznych realizują wybrane koncerny energetyczne wraz z instalacją systemów elektronicznych dla tzw. inteligentnych domów;19 – istnieje możliwość dzierżawienia dachów odbiorców energii przez koncerny energetyczne; – w grę wchodzi również zakładanie mikroinstalacji z własnych funduszy koncernów energetycznych i spłacanie ich na zasadach podobnych do tych obowiązujących przy leasingu. „Walutą” mogłaby być np. nadwyżka wyprodukowanej energii, a instalacja byłaby spłacona po oddaniu do sieci określonych jej wolumenów. Firmy energetyczne, które do tej pory gros zysków czerpały z dystrybucji, zaczną budować także segment wytwarzania na terenie, który obsługują jako dystrybutor. – w ten sposób będą działali jako tzw. sprzedawca zobowiązany do odbioru energii od prosumentów lub jako niezależny sprzedawca energii korzystający z własnych źródeł, będą mogli kupować nadwyżki energii od gospodarstw i sprzedawać ją niemal dwukrotnie taniej od tych, którzy będą kupować prąd z sieci. – istnieje koncepcja zarządzania przez dystrybutorów energii elektrycznej źródłami rozproszonymi i magazynowaniem energii dzięki nowoczesnej infrastrukturze; – zakłada się możliwość korzystania z energii wytworzonej w instalacji właściciela przez sąsiadów; – szacuje się, że do roku 2020 inwestycje w przydomowe mikroźródła tylko do produkcji energii elektrycznej osiągną wartość 12 mld zł, tj. 1,5 GW nowych mocy; – dynamiczny rozwój instalacji fotowoltaicznych przyczyni się do ograniczenia emisji CO2 do atmosfery. Zakłada się, że produkcja 1 kWh energii elektrycznej z instalacji fotowoltaicznej powoduje zmniejszenie o ok. 1 kg emisji CO2 do atmosfery; – rozliczenie za różnicę pomiędzy ilością energii elektrycznej pobranej z sieci, a ilością energii wprowadzonej do niej będzie następowało w okresach rocznych; – rozliczenie będzie się odbywało na podstawie rzeczywistych wskazań liczników energii; – rozwój rynku prosumenckiego przyczyni się także do zmniejszenia kosztów związanych z przesyłem i dystrybucją energii; – poprawi się jakość dostarczanej energii do odbiorców końcowych; – mikroinstalacje mogą również rozwiązać problem niedoboru źródeł energii na obszarach niezurbanizowanych; – rozwój rynku prosumenckiego jest również szansą dla Polski na budowanie nowoczesnego i innowacyjnego rynku urządzeń energetyki rozproszonej, zarówno dla potrzeb wewnętrznych naszego kraju, jak i w celach eksportowych. Przepisy Prawa budowlanego gwarantują, że z uwagi na brak zagrożenia instalacje fotowoltaiczne do 40 kW są zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę ani zgłoszenia. Potencjał rynku mikroinstalacji określono m.in. w Krajowym Planie Działania w zakresie OZE, gdzie jest mowa o 2,5 mln prosumentów w 2020 r., którzy będą mieli źródła o łącznej mocy elektrycznej 2 GW i cieplnej 25 GW. Zakłada się, że w naszym kraju istnieje duży potencjał do rozwoju mikroinstalacji, gdyż w Polsce jest ok. 5,5 mln domów jednorodzinnych, 130 tys. budynków należących do wspólnot mieszkaniowych i ponad 300 tys. bloków należących do spół- dzielni mieszkaniowych i samorządów. Również tysiące obiektów sakralnych skorzysta z darmowej energii słonecznej.20 Montaż instalacji fotowoltaicznych to również motywacja do oszczędzania energii. Motywacją do rozwoju energetyki prosumenckiej są również zapisy zawarte w znowelizowanej ustawie o efektywności energetycznej. Należy założyć, że dzięki tym działaniom powstanie kilkadziesiąt tysięcy nowych miejsc pracy. Istnieje szansa, że rozwinie się również współpraca mieszkańców z samorządem gminnym, który powinien przygotować grupowy projekt inwestycji w odnawialne źródła energii dla mieszkańców. Należy zaznaczyć, że finansowanie inwestycji z zakresu odnawialnych źródeł energii w gospodarstwach rolnych będzie realizowane również poprzez Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, a konkretnie działanie dotyczące poprawy warunków życia ludności wiejskiej. Działanie to jest obecnie na etapie konsultacji w Komisji Europejskiej. Będzie w tym wypadku możliwość otrzymania dofinansowania nawet rzędu 90% kosztów inwestycji. Korzystając z tego wsparcia, będzie można inwestować w dowolne odnawialne źródła energii, jednak aplikować o środki będą mogły w tym wypadku tylko gminy, które stworzą grupowe projekty inwestycyjne na łącz- ną kwotę nieprzekraczającą 2 milionów złotych. W przypadku Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich dotacja polegać będzie na refundacji kosztów inwestycji, które zostaną zrealizowane do końca czerwca 2017 roku. Część ze sprzedanych w 2016 roku paneli została już zainstalowana w elektrowniach PV, które funkcjonują i wytwarzają energię elektryczną. Najwięcej paneli fotowoltaicznych zostało sprzedanych w województwach małopolskim (w tym inwestycja 1,4 MWp w miejscowości Gierczyce), warmińsko-mazurskim (w tym inwestycja 1 MWp w miejscowości Gryźliny) oraz w zachodniopomorskim (w tym dwie elektrownie PV o łącznej mocy ponad 1,1 MWp, Gubinie o mocy 1,5 MW). Wiele ze sprzedanych paneli PV w minionym roku jest obecnie instalowana w kilkunastu dużych inwestycjach w całym kraju. Szacuje się, że na koniec 2016 roku moc zainstalowana wynieść może nawet ponad 200 MW. Gwałtowny wzrost zapotrzebowania rynku na systemy fotowoltaiczne przyśpieszył inwestowanie w nowoczesne technologie słoneczne w ostatnich dwóch latach. Chociaż ceny rynkowe fotoogniw w roku 2016, na skutek dużego popy- tu, są obecnie stałe i wynoszą ok. 0,5 euro/W, to spodziewany jest ich spadek do ok. 0,4 euro/W ciągu najbliższych dwóch lat. Należy jednak zaznaczyć, że koszt modułów stanowi jedynie ok. 50% kosztów całej instalacji fotowoltaicznej.